Cysterna to specjalistyczny zbiornik przeznaczony do transportu lub magazynowania substancji, które muszą być przewożone w ściśle kontrolowanych warunkach. Poszczególne rodzaje mogą różnić się pojemnością, działaniem i zastosowaniem. Sprawdź, co to jest cysterna i do czego można ją wykorzystać.

Co to jest cysterna?

Cysterna to szczelny zbiornik, najczęściej wykonany ze stali, o cylindrycznym lub owalnym kształcie, zamontowany na stałe na podwoziu samochodowym, naczepie lub wagonie kolejowym. Służy do transportu lub przechowywania cieczy, gazów albo materiałów sypkich, a jej konstrukcja jest dostosowana do rodzaju przewożonej substancji. 

Jak wygląda cysterna?

Wygląd cysterny zależy głównie od jej przeznaczenia. Większość modeli ma charakterystyczny, podłużny zbiornik o cylindrycznym kształcie i składa się z kilku elementów. Są to, np.:

• zbiornik główny – wykonany najczęściej ze stali nierdzewnej, aluminium lub specjalnych stopów odpornych na działanie przewożonej substancji,
• przegrody wewnętrzne – dzielą zbiornik na mniejsze komory i ograniczają gwałtowne przemieszczanie się cieczy podczas jazdy,
• włazy i otwory rewizyjne – umożliwiają dostęp do wnętrza zbiornika,
• boczny panel z zaworami, złączami, licznikami i pompami – służący do bezpiecznego zarządzania rozładunkiem,
• armatura zabezpieczająca – chroni przed wyciekiem, nadmiernym wzrostem ciśnienia lub niekontrolowanym uwolnieniem przewożonej substancji,
• podwozie lub rama nośna – element, na którym montowany jest zbiornik,
• systemy dodatkowe – w zależności od rodzaju cysterny mogą obejmować instalacje grzewcze, chłodzące, izolację termiczną lub specjalne powłoki ochronne.

Jak działa cysterna?

Cysterna pozwala na kontrolowany załadunek i rozładunek takich substancji jak paliwa, gazy, chemikalia, materiały sypkie i niektóre produkty spożywcze.

Napełnianie odbywa się metodą odgórną przez włazy lub oddolną poprzez specjalne złącza. Z kolei rozładunek może przebiegać z wykorzystaniem siły grawitacji bądź ciśnieniowo, przy użyciu wbudowanych pomp lub kompresorów wtłaczających powietrze. Nowoczesne zbiorniki posiadają systemy zamkniętego obiegu gazów, które wychwytują niebezpieczne opary, np. podczas tankowania paliwa na stacjach i zapobiegają ich przedostawaniu się do atmosfery.

Jakie są rodzaje cystern i do czego się je wykorzystuje?

Branża transportowa korzysta z wielu rodzajów cystern do przewożenia materiałów na mniejsze i większe odległości. Dobór odpowiedniego typu zbiornika zależy przede wszystkim od właściwości przewożonego medium. 

Najczęściej spotykane rodzaje cystern to:

• Cysterna paliwowa – służy do transportu benzyny, oleju napędowego, paliwa lotniczego oraz innych produktów ropopochodnych. Zwykle posiada kilka komór, dzięki którym można jednocześnie przewozić różne rodzaje paliw.
• Lekka cysterna paliwowa – zapewnia możliwość dojazdu do miejsc o ograniczonej dostępności. Sprawdza się m.in. podczas zaopatrywania placów budowy, gospodarstw rolnych czy maszyn pracujących w terenie.
• Cysterna kwasoodporna – wykonana ze stali kwasoodpornej i przystosowana do przewozu kwasów, zasad oraz innych agresywnych substancji chemicznych wykorzystywanych w przemyśle.
• Cysterna kuloodporna – specjalistyczna konstrukcja wyposażona w dodatkowe zabezpieczenia zwiększające odporność na uszkodzenia mechaniczne. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w wojsku oraz podczas realizacji przewozów wymagających podwyższonego poziomu ochrony.

Specjalistyczne zbiorniki są używane nie tylko w transporcie paliw i chemikaliów, ale również w celach ratowniczych. Do tego celu stosuje się, np.:

• Pojazdy klasy ciężkiej straży pożarnej są wyposażane w zbiorniki o dużej pojemności, dzięki czemu pozwalają na prowadzenie wielogodzinnych działań gaśniczych.
• Pojazdy klasy lekkiej straży pożarnej wykorzystywane tam, gdzie liczy się szybki dojazd do miejsca zdarzenia oraz sprawne prowadzenie akcji w trudno dostępnym terenie.

Ile litrów ma cysterna?

Pojemność cysterny może wynosić od kilku tysięcy do nawet ponad 40 000 litrów. Wielkość zbiornika jest zwykle dostosowywana do rodzaju przewożonej substancji.

Ile litrów ma cysterna paliwa, kwasoodporna czy spożywcza? Możesz to sprawdzić w poniższej tabeli.

Tabela 1. Porównanie pojemności różnych typów cystern

Rodzaj i przeznaczenie cysterny	Średnia pojemność w litrach	Zastosowanie
Cysterna paliwowa (naczepa)	35 000 – 42 000 l	Transport benzyny i diesla z rafinerii na stacje benzynowe.
Cysterna kwasoodporna / chemiczna	20 000 – 30 000 l	Przewozi kwasy i zasady, Mniejsza pojemność wynika z dużej gęstości i wagi substancji chemicznych.
Cysterna spożywcza	25 000 – 33 000 l	Transport mleka, olejów roślinnych lub soków zagęszczonych.
Ciężka cysterna strażacka (GCBM)	10 000 – 25 000 l	Dostarczanie wody i środków pianotwórczych do gaszenia wielkich pożarów.
Wagon-cysterna (kolejowy)	50 000 – 100 000 l	Masowy transport ropy naftowej, paliw lotniczych i gazów płynnych w wyspecjalizowanych konstrukcjach dostosowanych do stanu skupienia i właściwości fizycznych substancji.

Niezależnie od rodzaju przewożonego medium, każda cysterna musi spełniać rygorystyczne wymagania dotyczące szczelności, wytrzymałości i bezpieczeństwa eksploatacji. Pojemność zbiornika nie może też przekraczać dopuszczalnych limitów wagowych określonych przepisami ruchu drogowego.

Obecnie Dopuszczalna Masa Całkowita (DMC) dla standardowego zestawu ciągnika siodłowego z naczepą wynosi w Polsce i większości krajów Unii Europejskiej 40 ton.

Odpowiednio dobrana konstrukcja pozwala ograniczyć ryzyko awarii i zapewnia sprawny transport nawet na bardzo duże odległości.